Blog

7 tips voor verweer bij inbreuk op auteursrecht op een foto

Ben je aangesproken op inbreuk op auteursrechten wegens gebruik van een foto of afbeelding op jouw website? Je bent niet de eerste. En zeker ook niet de laatste. Foto’s van internet gebruiken is gemakkelijk, maar niet altijd toegestaan. Bedrijven als Getty Images, Copytrack, Permission Machine en Masterfile zijn bekend en berucht om namens fotografen sommatiebrieven te versturen. Maar ook fotografen zelf sommeren er soms op los. Vaak bevat de brief een sommatie om schadevergoeding te betalen. De hoogte van de schadevergoeding is vaak relatief hoog. Niet verwonderlijk dat je daarvan schrikt. En dan vraag je je af: Hoe zit dit nu? Pleeg je inderdaad auteursrechtinbreuk? En ben je dan verplicht om de geëiste schadevergoeding te betalen? Of is het verwijderen van de foto al voldoende? Het komt geregeld voor dat sommatiebrieven onterecht zijn, dat er geen auteursrecht op de foto zat, dat er geen inbreuk is gepleegd, of dat de gevorderde schade te hoog is. Moet je reageren op zo’n brief, en zo ja, hoe? Met de volgende zeven tips kan je je voorbereiden op jouw verweer.

1. Welke foto

In de brief moet zijn aangegeven om welke foto het gaat. Controleer of deze foto inderdaad op jouw website staat, en waar. Stel het formaat vast van de foto (in pixels) en op welke pagina de foto staat. Dit kan op een later moment relevant worden voor het eventueel verminderen van de schade. Maak ook screenshots van de foto en de pagina waarop de foto zichtbaar is.

2. Oorsprong foto

Controleer of je de foto ergens hebt aangekocht. Als je een licentie hebt verkregen of toestemming hebt van de fotograaf, dan kan je de sommatiebrief daarmee waarschijnlijk weerleggen.

Heb je de foto er niet zelf op geplaatst, maar bijvoorbeeld jouw websitebouwer? Spreek dan de websitebouwer hierop aan, en controleer de eventuele contractuele afspraken met de websitebouwer. Een vrijwaring van inbreuken op intellectuele eigendomsrechten kan hierbij van belang zijn. Handel de zaak vervolgens samen af – doe geen toezeggingen zonder dat de websitebouwer daarmee instemt.

Is de foto geplaatst door een van jouw bezoekers? Misschien dat je dan gebruik kan maken van het niet-aansprakelijkheidsregime voor internettussenpersonen. Je bent dan niet aansprakelijk voor de opgeslagen foto, indien je geen kennis hebt of had van de onrechtmatigheid van de afbeelding en daarvan ook niet redelijkerwijs behoorde te weten. Wel zal je de foto prompt moeten verwijderen of de toegang daartoe onmogelijk moeten maken.

3. Handhavingsbevoegdheid

Controleer of het bedrijf dat de brief schrijft (of namens wie de brief is geschreven) de fotograaf wel mag vertegenwoordigen. Dat het bedrijf foto’s verkoopt betekent nog niet dat ze bevoegd zijn om de eventuele auteursrechten daarop te handhaven. De fotograaf dient in principe toestemming te hebben verleend aan het bedrijf om haar auteursrecht te handhaven. Je kunt het bedrijf dus verzoeken om een machtiging of een licentie te tonen, om te bewijzen dat ze de fotograaf mogen vertegenwoordigen. Wees je er overigens ook op bedacht dat er spooksommaties rond gaan – bedrijven die zich voordoen als advocaat of jurist van een fotograaf, terwijl dat feitelijk niet zo is.

4. Auteursrecht op foto’s

Vaak stelt de sommatiebrief alleen dat het bedrijf het auteursrecht op de afbeelding heeft, of dat het de foto’s van aangesloten fotografen beheert. Naast de vraag of het bedrijf überhaupt bevoegd is namens de fotograaf auteursrechten te handhaven (zie hiervoor) is het ook nog maar de vraag of er überhaupt auteursrecht op de foto rust.

AuteursrechtAuteursrechtelijk werk

De Auteurswet bepaalt dat op een foto (“een fotografisch werk”) auteursrecht kan rusten (art. 10 lid 1 sub 9 Auteurswet). Maar dat hoeft dus niet. Wil een foto een auteursrechtelijke bescherming hebben, dan zal het moeten voldoen aan de criteria die in de rechtspraak voor auteursrechtelijk beschermde werken in het algemeen gelden: het werk moet een eigen oorspronkelijk karakter bezitten en het persoonlijk stempel van de maker dragen. In normaal Nederlands: het moet een creatieve prestatie van de fotograaf betreffen. Technisch bepaalde elementen zijn bijvoorbeeld niet creatief, en zijn dus niet auteursrechtelijk beschermt. Een foto heeft al gauw een eigen oorspronkelijk karakter. Dat betekent dat het niet te veel ontleend mag zijn aan een ouder werk. Het persoonlijks tempel is vaak een interessanter punt van discussie. Het persoonlijk stempel is het gevolg van creatieve keuzes. Dat kan bijvoorbeeld volgen uit de compositie van de afbeelding, de afstand en de hoek van waaruit wordt gefotografeerd, de belichting, de kleurstelling en andere variaties die de camera toelaat bij het creatieproces.

Geen auteursrechtelijke bescherming

Dat lijkt er al gauw op dat foto’s auteursrechtelijke bescherming genieten. Maar, dat is niet absoluut. Er is rechtspraak waarin rechters oordelen dat, ondanks dat er bepaalde keuzes zijn gemaakt waarvan het resultaat terug lijkt te komen in de foto (zoals wijze van belichting, schaduwwerking, weerspiegeling van belichting en dergelijke), dit nauwelijks een uiting van creativiteit kan worden genoemd. Ondanks dat daarin (marginale) variaties mogelijk zijn, is dat soms van ondergeschikt belang aan de zo natuurgetrouwe en correct mogelijke weergave van het te fotograferen object. Banale of triviale elementen komen dan ook niet voor auteursrecht in aanmerking.

Productfoto’s en stockfoto’s

Dat heeft bijvoorbeeld tot gevolg dat ‘saaie’ productfoto’s (witte achtergrond, enkel het product zichtbaar) vaak niet voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komen. Die foto’s geven een zo objectief mogelijke weergave van de producten, zonder enige creativiteit.

In een recente uitspraak heeft een kantonrechter nog geoordeeld dat een stockfoto van een temperatuurmeter in het dashboard van een auto niet auteursrechtelijk beschermd was. In die zaak had een Nederlands autobedrijf deze foto in 2012 op haar website geplaatst. De Canadese beeldbank Masterfile had de licentierechten op de foto en stuurde het bedrijf een sommatiebrief. Het autobedrijf werd gesommeerd om 3.200 euro te betalen wegens auteursrechtinbreuk. De rechter vond echter dat er geen auteursrecht op zat, en veroordeelde Masterfile in de proceskosten van het autobedrijf van ruim 7.000 euro. De rechter oordeelde dat de foto een natuurgetrouwe, zo duidelijk en correct mogelijke close-up van een temperatuurmeter in een auto was. Daarbij zijn wel variaties mogelijk in belichting, afstand en hoek, maar dat is onvoldoende om van een oorspronkelijk werk te kunnen spreken. In dit geval was de foto dus niet creatief genoeg. Dat betekent overigens nog niet dat dit voor alle stockfoto’s geldt: voor iedere foto zal moeten worden beoordeeld of het de toets van auteursrechtelijke bescherming doorkomt.

Geen andere criteria

Het is overigens niet relevant of de foto mooi, lelijk, knap, simpel, goed of slecht zou zijn. Kunstzinnigheid doet er niet toe. Banaliteit of trivialiteit wel. Net als technisch bepaalde keuzes. Daarvoor geldt geen auteursrecht.

Maar… lage drempel

Daarbij merk ik ten slotte nog op dat er wel vraagtekens gesteld kunnen worden bij deze kantonzaak. Zo oordeelde het Hof van Justitie van de EU al dat de fotograaf al in de voorbereidende fase creatieve keuzes kan maken, zoals de enscenering, de pose van de te fotograferen persoon of de belichting kiezen. Bij het nemen van de portretfoto kan hij de camera-instelling, de invalshoek of de gecreëerde sfeer kiezen. Bij het ontwikkelen van het cliché tot slot kan de auteur kiezen tussen diverse technieken, of in voorkomend geval software gebruiken. Met die diverse keuzes is de auteur van een foto dus in staat, zijn werk een „persoonlijke noot” te geven. Daaruit volgt dat, ondanks dat de creatieve keuzes misschien beperkt zijn, dat niet wil zeggen dat er geen auteursrecht op de foto rust. Juist de mogelijkheid van keuzes – en daarin dus een keuze te hebben gemaakt – leidt tot auteursrechtelijk bescherming. Daarbij speelt ook mee dat de drempel voor auteursrechtelijke bescherming laag moet worden geacht.

5. Gebruik van de foto

Niet alle foto’s maken inbreuk op auteursrecht. Het is relevant hoe je de foto hebt gebruikt. Ook als je geen (geldige) licentie hebt. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als je de foto als citaat hebt gebruikt. Je bent dan wel verplicht om de naam van de fotograaf en de bron van herkomst te vermelden. Ook moet er daadwerkelijk sprake zijn van een beeldcitaat, en niet enkel een foto ter opleuking van een verhaal. Als je een geldig beroep op citaatrecht kan doen, pleeg je geen inbreuk. Je bent dan dus niet verplicht tot schadevergoeding.

6. Hoogte van de schadevergoeding

Als er wel sprake is van inbreuk op auteursrecht ben je verplicht om de inbreuk te staken (en de foto dus offline te halen) en een schadevergoeding te betalen. Volgens Nederlands recht geldt dat enkel de daadwerkelijk geleden schade voor vergoeding in aanmerking komt. Welk bedrag heeft de fotograaf gemist doordat de inbreuk is gepleegd? Vaak kan je aansluiting zoeken bij de door de fotograaf gehanteerde licentievergoeding. Zoek daar online dus naar. Veel beeldbanken hanteren een aparte tool waarbij je de vergoeding van een bepaalde foto kan terugzoeken. Je kunt dan aan de hand van afmeting, locatie op de website en hoe lang de foto online stond, bepalen wat de hoogte van de licentievergoeding is. Die ben je in principe verplicht om te betalen.

Is er geen licentievergoeding bekend, dan kan deze vergoeding worden begroot. Vaak wordt dan aansluiting gezocht bij branchetarieven, zoals die van Stichting Foto Anoniem.

Extra opslag op schadevergoeding is in principe niet terecht. Dit is een soort boete, en dat kan alleen als daarvoor een contractuele grondslag bestaat. Dus als je daarmee eerder akkoord bent gegaan. Wel kan het zijn dat je een extra vergoeding moet betalen wegens schending van persoonlijkheidsrechten (zoals het ontbreken van naamsvermelding). In rechtspraak varieert dit van 1,- euro tot 75% van de licentievergoeding.

7. Afhandelen

Na alles te hebben gecontroleerd kan je een verweerbrief schrijven (of laten schrijven door een gespecialiseerd advocaat). Je kunt daarin verweer voeren (zoals: geen auteursrecht, geen auteursrechthebbende, geen bewijs van volmacht, geen inbreuk, geen schade geleden, het schadebedrag is onjuist, of de schade is niet toerekenbaar).

Is er sprake van inbreuk, dan is het wel aan te raden de foto van de website te verwijderen (en verwijderd te houden). Is het in alle redelijkheid wel aannemelijk dat er schade is geleden en dat je die moet vergoeden, geef dan ook aan dat je bereid bent om een vergoeding te betalen – maar dan met bijvoorbeeld de kanttekening dat je de gevorderde schade te hoog vindt. Je kunt daarbij een concreet bedrag noemen die overeen stemt met de normale licentievergoeding.

Ook is het aan te raden om “finale kwijting” af te spreken, zodat je niet achteraf nog eens wordt geconfronteerd met een rechtszaak wegens (aanvullende) schadevergoeding.

Gerelateerde berichten