Blog

Auteursrecht: over smaak valt niet te twisten!

Het auteursrecht biedt de auteursrechthebbende bescherming tegen het zonder toestemming kopiëren of openbaar maken van zijn of haar creatie. Het beschermt creaties die “een eigen oorspronkelijk karakter” hebben en “het persoonlijk stempel van de maker” dragen. Simpeler gezegd: een creatie is beschermd als deze origineel en voldoende creatief is. Onder de auteursrecht beschermde creaties worden “werken” genoemd. Voorbeelden van creaties die vaak als werk kwalificeren, zijn foto’s, afbeeldingen, muziek, video’s, teksten en software.

Maar hoe zit het met creaties die niet visueel of auditief waarneembaar zijn? Denk hierbij aan geuren of smaken. In hoeverre kunnen geuren of smaken auteursrechtelijk beschermde werken zijn? Over deze laatste categorie (“smaken”) heeft het Europese Hof van Justitie (HvJ) recent een belangrijke uitspraak gedaan.

Heksenkaas vs. Witte Wievenkaas

De zaak heeft betrekking op de smaak van twee soortgelijke voedingsmiddelen.

Heksenkaas (of eigenlijk: Heks’nkaas) is een smeerdip met roomkaas en verschillende kruiden. In 2007 is de smeerdip gecreëerd door een Nederlandse retailer. In 2011 heeft deze retailer met Levola een overeenkomst gesloten waarbij zij de intellectuele eigendomsrechten op de Heksenkaas over heeft gedragen aan Levola.

Sinds 2014 produceert Smilde een soortgelijke smeerdip met de naam “Witte Wievenkaas”. Levola stelt zich op het standpunt dat de Witte Wievenkaas inbreuk maakt op de auteursrechten die zij zou hebben op de smaak van de Heksenkaas.

Levola: smaak kan net als geur een werk zijn

Vanwege bovenstaande vermeende auteursrechtinbreuk is Levola in Nederland een gerechtelijke procedure tegen Smilde gestart. Daarin vordert Levola onder meer dat Smilde de productie en verkoop van de Witte Wievenkaas staakt.

Volgens Levola kan de smaak van een voedingsmiddel als een auteursrechtelijk beschermd werk worden aangemerkt. Zij verdedigt dit standpunt door zich te beroepen op het arrest van de Hoge Raad in de zaak Lancôme. De Hoge Raad oordeelde in die zaak dat geuren auteursrechtelijk beschermd kunnen zijn als deze een eigen oorspronkelijk karakter hebben en het persoonlijk stempel van de maker dragen. Naar analogie zou dit volgens Levola ook voor de smaak van Heksenkaas gelden. Kortom, auteursrecht op smaak zou mogelijk zijn.

De rechtbank Gelderland wijst de vorderingen van Levola af. Levola zou niet (voldoende) hebben gesteld welke elementen of combinatie van de elementen van de smaak van Heksenkaas aan de creatie een eigen oorspronkelijk karakter en een persoonlijke stempel van de maker zouden geven.

Levola besluit in hoger beroep te gaan. De zaak in hoger beroep wordt behandeld door het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden. Het hof besluit om verschillende prejudiciële vragen te stellen aan het HvJ met betrekking tot de auteursrechtelijke bescherming van smaak. De vragen laten zich samenvatten in de vraag: “Kan een smaak van een voedingsmiddel auteursrechtelijk zijn beschermd?”.

Auteursrecht op smaak

HvJ: geen auteursrecht op smaak van voedingsmiddel mogelijk!

Het HvJ beantwoordt de vraag ontkennend:

“41. Ten eerste moeten de autoriteiten die belast zijn met het toezicht op de bescherming van de aan het auteursrecht inherente uitsluitende rechten, namelijk duidelijk en nauwkeurig kunnen onderkennen wat aldus wordt beschermd. Hetzelfde geldt voor particulieren, met name marktdeelnemers, die duidelijk en nauwkeurig moeten kunnen vaststellen wat ten behoeve van derden, in het bijzonder concurrenten, auteursrechtelijk wordt beschermd. Ten tweede vereist de noodzaak om elke – de rechtszekerheid aantastende – subjectiviteit bij de vaststelling van het voorwerp van de bescherming uit te sluiten, dat dit voorwerp nauwkeurig en objectief kan worden uitgedrukt.

42. De smaak van een voedingsmiddel kan echter niet nauwkeurig en objectief worden uitgedrukt. In tegenstelling tot wat bijvoorbeeld geldt voor een letterkundig werk, een schilderij, een film of een muziekstuk, dat een nauwkeurige en objectieve uitdrukkingsvorm is, berust de identificatie van de smaak van een voedingsmiddel immers hoofdzakelijk op smaakbeleving en smaakervaring, die subjectief en variabel zijn, aangezien zij met name afhankelijk zijn van factoren die eigen zijn aan de persoon die het betrokken product proeft, zoals diens leeftijd, voedselvoorkeuren en consumptiegewoonten, alsmede van de omgeving en de context waarin het product wordt geproefd.

43. Bovendien is het bij de huidige stand van de ontwikkeling van de wetenschap niet mogelijk om met technische middelen de smaak van een voedingsmiddel nauwkeurig en objectief te identificeren, waardoor die smaak kan worden onderscheiden van de smaak van andere producten van dezelfde aard.”

Kortom, een smaak van een voedingsmiddel kan niet kwalificeren als een auteursrechtelijk beschermd werk, omdat deze niet objectief en nauwkeurig kan worden uitgedrukt.

Smaak is subjectief

Ik kan me vinden in de uitkomst van de uitspraak. Smaak is namelijk subjectief. Wat ik lekker vind, kan een ander vies vinden. En wat ik qua smaak ergens op vind lijken, kan door een ander heel anders worden ervaren. Er zijn (nog) geen (technische) middelen om een smaak objectief vast te stellen, en dus kwalificeert smaak niet als een werk. Over smaak valt niet te twisten!

Gerelateerde berichten