Blog

Hostingproviders kunnen worden verplicht “reposts” van onrechtmatige berichten te verwijderen

Op 3 oktober 2019 heeft het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJEU) geoordeeld dat Facebook en andere hostingproviders verplicht kunnen worden om reposts van onrechtmatige berichten te verwijderen. Wereldwijd! Een interessante uitspraak. Lees het in onderstaande blog.

Wat was het geval?

In 2016 heeft een gebruiker van Facebook op zijn Facebookpagina een artikel gedeeld uit een Oostenrijks online tijdschrift met de titel ‘Grüne: Mindestsicherung für Flüchtlinge soll bleiben‘ (in het Nederlands: ‘Groenen: vóór het behoud van een minimuminkomen voor vluchtelingen‘). Door het delen van het artikel verscheen op de pagina een thumbnail van de oorspronkelijke website, met de titel en een samenvatting van het artikel, samen met een foto van de fractievoorzitter van de Groenen in het Oostenrijkse parlement – Eva Glawischnig-Piesczek. De gebruiker heeft het artikel voorzien van negatief commentaar waarvan Glawischnig-Piesczek meent dat dit onrechtmatig is.

Glawischnig-Piesczek heeft Facebook onder meer – tevergeefs – verzocht het bericht met het commentaar te verwijderen. In een gerechtelijke procedure heeft de Oostenrijkse rechter geoordeeld dat het commentaar onrechtmatig is en dat Facebook alle uitlatingen dient te verwijderen die identiek zijn of inhoudelijk overeenstemmen met het onrechtmatige commentaar.

In hoger beroep oordeelt de Oostenrijkse rechter dat Facebook alleen verplicht is om de met het commentaar inhoudelijk overeenstemmende berichten te verwijderen waarvan zij door gebruikers in kennis is gesteld of waarvan zij op andere wijze kennis heeft verkregen.

Beide partijen stellen beroep in tegen de uitspraak bij de hoogste rechter van Oostenrijk.

De hoogste rechter buigt zich over de vraag of het verbod zich ook kan uitstrekken tot identieke en/of inhoudelijk overeenstemmende uitlatingen waarvan de hostingprovider geen kennis heeft. Volgens de hoogste rechter kan een dergelijke verplichting naar Oostenrijks recht worden opgelegd als de hostingprovider al op de hoogte is geraakt van ten minste één aantasting van de belangen van de betrokkene door de bijdrage van een gebruiker, waardoor het risico bestaat dat er meer aantastingen zullen plaatsvinden.

De hoogste rechter stelt verder enkele prejudiciële vragen aan het HvJEU, namelijk (onder meer) of een hostingprovider – op grond van de Richtlijn elektronische handel – verplicht is om met een onrechtmatig bericht inhoudelijk overeenstemmende berichten te verwijderen, en of dit gebod tot verwijdering wereldwijd kan gelden. Op deze vragen geeft de HvJEU nu antwoord.

Onrechtmatige berichten

Dan eerst even terug: wanneer zijn (naar Nederlands recht) berichten onrechtmatig? We kennen het recht op vrijheid van meningsuiting. Dit recht is echter niet onbeperkt. Het recht op vrijheid van meningsuiting vindt zijn begrenzing in het geval daarmee iemands eer en goede naam op onrechtmatige wijze wordt aangetast. Dit kan bijvoorbeeld het geval zijn als sprake is van smadelijke, lasterlijke, racistische en/of discriminerende berichten. Berichten die de grens van het recht op vrijheid van meningsuiting overschrijden zijn onrechtmatig.

Hostingproviders en onrechtmatige berichten

Een hostingprovider is op grond van de Richtlijn elektronische handel niet aansprakelijk voor bij haar opgeslagen informatie als zij niet weet dat de informatie onrechtmatig is en zij direct tot verwijdering overgaat op het moment dat dit wel bij haar bekend is. Doet de hostingprovider dit niet, dan is zij mogelijk zelf aansprakelijk. De meeste hostingproviders werken daarom met een zogenoemde notice and takedown procedure. In zo’n procedure wijst een gebruiker de hostingprovider op bepaalde (vermeend) onrechtmatige informatie, waarna de provider onderzoekt of zij het aannemelijk acht dat de informatie daadwerkelijk onrechtmatig is. Als dat evident het geval is, dan dient de hostingprovider de informatie offline te halen. Bij Facebook bijvoorbeeld kan een gebruiker dit doen door een bericht te rapporteren.

HvJEU: ook reposts van onrechtmatige berichten moeten worden verwijderd

In de zaak die in deze blog centraal staat, betreft het (onder meer) de vraag of berichten die identiek zijn, of overeenstemmen met, berichten waarvan eerder is geoordeeld dat deze onrechtmatig zijn, moeten worden verwijderd door de hostingprovider.

Het HvJEU oordeelt:

41. Met een rechterlijk bevel dat tot doel heeft een onwettige handeling te doen eindigen en herhaling ervan te voorkomen alsook te verhinderen dat de betrokken belangen verder worden geschaad, kunnen deze doelstellingen dan ook enkel daadwerkelijk worden bereikt indien dat bevel zich kan uitstrekken tot informatie waarvan de inhoud in wezen dezelfde boodschap bevat, maar die door de gebruikte woorden of de combinatie daarvan iets anders is geformuleerd dan de informatie waarvan de inhoud onwettig is verklaard. Anders zouden namelijk de gevolgen van een dergelijk bevel – zoals de verwijzende rechter opmerkt – gemakkelijk kunnen worden omzeild doordat berichten worden opgeslagen die nauwelijks verschillen van berichten die eerder onwettig zijn verklaard, wat zou kunnen leiden tot een verveelvoudiging van de procedures die de betrokkene moet instellen om de praktijken waarvan hij het slachtoffer is, te doen eindigen.

42 In dit verband moet evenwel eveneens in herinnering worden gebracht dat een rechterlijke instantie van een lidstaat – zoals volgt uit artikel 15, lid 1, van richtlijn 2000/31 en zoals in herinnering is gebracht in punt 34 van dit arrest – tegen een hostingprovider geen rechterlijk bevel kan uitvaardigen waarbij deze hostingprovider de verplichting wordt opgelegd om in het algemeen toe te zien op de door hem opgeslagen informatie, en hem ook niet kan dwingen om actief te zoeken naar feiten of omstandigheden die aan de onwettige inhoud ten grondslag liggen.

Met andere woorden, als van een bericht is geoordeeld dat deze onrechtmatig is, dan dient de hostingprovider “reposts” van deze berichten ook van het platform te verwijderen. Een “repost” hoeft in dit geval niet exact hetzelfde bericht te zijn; ook iets anders geformuleerde berichten met dezelfde boodschap dienen te worden verwijderd. Een soort notice and stay down verplichting voor de provider dus.

Deze verplichting heeft tot gevolg dat het slachtoffer van het onrechtmatige bericht, dus niet meer voor elke repost een nieuwe notice and takedown procedure hoeft te volgen.

Ondanks dat aan de hostingproviders geen verplichting wordt opgelegd om in het algemeen toe te zien op de informatie en/of om actief op zoek te gaan naar onrechtmatige informatie, dient zij toch een oplossing te bedenken voor het offline houden van onrechtmatige berichten. Bijvoorbeeld door het instellen van filters.

hvjeu

En…wereldwijd!

Interessant is dat het HvJEU uitdrukkelijk oordeelt dat de rechter zo’n gebod tot verwijdering van berichten wereldwijd mag opleggen. Althans Europees recht zou daar niet aan in de weg staan:

50 Mede gelet op de punten 29 en 30 van dit arrest staat richtlijn 2000/31 er dan ook niet aan in de weg dat die rechterlijke bevelen wereldwijd gevolgen sorteren.

Kortom, de Richtlijn elektronische handel staat er niet aan in de weg dat een hostingprovider wordt verplicht onrechtmatige informatie wereldwijd te verwijderen. Het is echter nog maar de vraag of zo een wereldwijd gebod daadwerkelijk door een rechter kan worden opgelegd. Dit is een vraag die moet worden beantwoord in de licht van het toepasselijk internationaal privaatrecht. Omdat dit per land kan verschillen (en geen onderdeel is van de Richtlijn elektronische handel), is dit niet in de uitspraak van het HvJEU aan de orde gekomen.

Conclusie

Dit arrest heeft grote gevolgen voor hostingproviders. Het klinkt misschien logisch dat zij ook kunnen worden verplicht “reposts” van onrechtmatige berichten te verwijderen. Maar dat nu is bevestigd dat rechters deze verplichting daadwerkelijk mogen opleggen, maakt dat hostingproviders hiervoor (technische) maatregelen moeten treffen. Ik ben benieuwd hoe deze notice and stay down verplichting in de praktijk zal uitpakken.

Gerelateerde berichten