Blog

Interieur schoenenwinkel is beschermd!

Op 7 augustus deed de rechtbank een opvallende uitspraak: de wandinrichting van het interieur van een schoenenwinkel kan auteursrechtelijk beschermd zijn!

We kennen het auteursrecht met name van foto’s en teksten. Toch kunnen ook allerlei andere werken auteursrechtelijk beschermd zijn. Zo kan ook een tuinontwerp, het ontwerp van een stoel, software en een mobiele kermisschommelattractie auteursrechtelijke bescherming genieten.

De zaak van 7 augustus ging over het interieur van een schoenenwinkel. Hoe kwam de rechter nu tot het oordeel dat dit interieur beschermd is? En maakte een winkel uit Antwerpen hier inbreuk op?

De feiten: een interieur geïnspireerd op de Antelope Canyons

In deze zaak zijn er 2 eiseressen: Shoebaloo, een onderneming die een keten van schoenenwinkels exploiteert, en een architectenbureau (MVSA). Shoebaloo heeft onder andere een vestiging in Amsterdam en eentje in Maastricht. Het interieur van die winkels is door de MVSA ontworpen en is geïnspireerd op de Amerikaanse Antelope Canyons. Dit ziet er als volgt uit:

(een van de overgelegde foto’s, zie vonnis voor meer)

MVSA kreeg voor dit ontwerp een vergoeding van 37.500 euro en bracht ook een bedrag van 37.500 euro in rekening voor een gebruikerslicentie.

Gedaagde exploiteert een schoenenwinkel in Antwerpen met het volgende interieur:

(zie vonnis voor de overige foto’s).

Toepasselijk recht

Omdat de gedaagde partij uit België komt is de eerste belangrijke vraag: is Nederlands of Belgisch recht van toepassing?

De rechtbank oordeelt dat de verbintenis die voortvloeit uit een inbreuk op een intellectueel eigendomsrecht, wordt beheerst door het recht van het land waarvoor de bescherming wordt gevorderd (r.o. 5.3). In dit geval vorderen eiseressen bescherming voor België, omdat eiseressen bescherming verlangen tegen de auteursrechtinbreuk in Antwerpen. Om die reden is Belgisch recht van toepassing.

De rechter stelt vervolgens vast dat het Hof van Justitie heeft geoordeeld dat het auteursrechtelijke werkbegrip en inbreukbegrip geharmoniseerd zijn. Dit betekent dat het Nederlandse en Belgische recht niet verschillen als het gaat om de vraag of iets beschermd is en of iets inbreuk maakt. De vorderingen worden daarom naar communautair (Europees) recht beoordeeld.

Bescherming van het interieur

Voldoende nauwkeurig

De rechtbank stelt allereerst vast dat er sprake moet zijn van een “werk van letterkunde, wetenschap of kunst, dat voldoende nauwkeurig en objectief kan worden geïdentificeerd”. De rechter oordeelt dat het gaat om de wandinrichting, en niet om de vloer en het plafond.

Oorspronkelijkheid

Het belangrijkste criterium voor auteursrechtelijke bescherming is oorspronkelijkheid.

In dat kader oordeelt de rechter dat er naar de volgende kenmerkende elementen moet worden gekeken:

  • Uit lagen opgebouwde, golvende wandpanelen;
  • In de wandpanelen geïntegreerde in- en uitgolvende displays met een profiel dat vloeiend overgaat in het profiel van de achterliggende wandpanelen;
  • In translucent materiaal uitgevoerde displays met geïntegreerde ledverlichting vanaf de onderzijde;
  • Een ellipsvormige uitsnijding uit de wandpanelen ter hoogte van de voorpui.

Gedaagde zegt dat deze elementen al bestonden en dat er geen bescherming kan worden verkregen op bestaande stijlen en gangbare vormen.

De rechter oordeelt echter dat er op voldoende eigen wijze uiting is gegeven aan een bepaalde stijl.

In het vonnis staat:

De voorbeelden [al bestaande ontwerpen, CE] tonen weliswaar allemaal (deels) uit lagen opgebouwde (wand)inrichtingen, waarbij de meeste ook ruimte bieden voor het uitstallen of plaatsen van producten, maar voor zover daarmee al kan worden gesproken van een bepaalde stijl heeft MVSA daaraan met de combinatie van de (specifieke vormgeving van de) kenmerkende elementen van haar ontwerp op voldoende eigen wijze uiting gegeven. (r.o. 5.12)

Het feit dat de displays met ledverlichting een technische functie hebben staat ook niet aan bescherming in de weg omdat het gebruikmaken van verlichting en de wijze waarop betreffen in het ontwerp wel degelijk vrije keuzes zijn (r.o. 5.14)

De rechter komt daarom tot de conclusie dat het ontwerp voor auteursrechtelijke bescherming in aanmerking komt.

Auteursrecht

Inbreuk?

Maakt gedaagde met zijn ontwerp nu inbreuk op de rechten van eiseressen?

Volgens de rechter is er sprake van een ongeoorloofde reproductie indien in het interieur van gedaagde auteursrechtelijk beschermde elementen aan het interieurontwerp van eiseressen zijn ontleend. Het komt er daarbij op aan of het ontwerp van gedaagde in zodanige mate de auteursrechtelijk beschermde trekken van het eerdere werk vertoont dat de totaalindrukken die de beide werken maken te weinig verschillen voor het oordeel dat het eerstbedoelde werk als een zelfstandig werk kan worden aangemerkt.

De rechtbank oordeelt dat er inderdaad sprake is van zodanige overeenstemming dat van een ongeoorloofde reproductie gesproken kan worden. Het interieur van gedaagde vertoont namelijk de kenmerkende elementen van het ontwerp van eiseressen.

Er wordt om die reden een verbod, een schadevergoeding en een proceskostenveroordeling toegewezen.

Conclusie

De inrichting van een schoenenwinkel kan auteursrechtelijk beschermd zijn. Belangrijkste voorwaarde daarvoor is dat het ontwerp oorspronkelijk is en niet te veel lijkt op eerdere ontwerpen. Ook moet een ontwerp voldoende eigen wijze uitdrukking geven aan een bepaalde stijl, want een stijl is op zichzelf niet beschermd.

Een winkel die de kenmerkende elementen van het ontwerp vervolgens overneemt, kan inbreuk maken op auteursrechten.

Dit vonnis laat nog maar eens zien dat het auteursrecht op heel veel soorten werken kan rusten. Als iemand dat werk vrijwel exact overneemt, kan daar actie tegen worden ondernomen. Vragen? Neem contact met ons op!

Gerelateerde berichten