Blog

Open source licenties en auteursrecht

Als software open source is betekent dat nog niet dat er geen auteursrecht op rust. Toch constateerde ik in een recente rechtszaak dat de tegenpartij zich daarvan niet bewust was. In die zaak trad ik als advocaat op voor de websitebouwer. De website werd gebouwd op open source CMS-systeem. De websitebouwer had ook eigen broncode geschreven – los van het CMS-systeem. De websitebouwer had daarop de auteursrechten. De wederpartij wenste de broncode te ontvangen. Hij gaf aan dat het CMS open source was, en er dus geen auteursrecht op ruste. Dit zou dan ook gelden voor de broncode van de websitebouwer. Een opmerkelijke stelling, die maar weer eens aantoont dat er nog altijd veel onduidelijkheid bestaat over open source licenties.

Wat is open source?

Open source software is vaak – maar niet altijd – gratis. Dat wil echter niet zeggen dat er geen regels gelden voor het gebruik ervan. Open source software wordt vaak inclusief de broncode vrij ter beschikking gesteld onder een bepaalde open source licentie. Vandaar het ezelsbruggetje: “Free as in freedom, not as in free beer”. Bekende voorbeelden van open source software zijn Mozilla Firefox, WordPress, Magento, Linux en Google Android. Open source is zeer populair en wordt in iedere onderneming of organisatie gebruikt – of je je er nu bewust van bent of niet. Het internet zou niet hebben bestaan zonder open source software.

Wat is de overeenkomst met proprietary licenties

In die licentie is vastgelegd wat er wel en niet mag met de software. Dat is dus niet veel anders dan wat we gewend zijn bij gesloten (closed source), proprietary software. Daar kennen we allemaal wel de EULA’s (End User License Agreements), Terms of Use, Terms of Service, License Agreements of welke naam er ook aan wordt gegeven. Ook in die licenties staat bepaald wat er wel en niet mag met de software.

Auteursrecht

Open source en auteursrecht

De grondslag voor beide soorten licenties is het auteursrecht. Het auteursrecht bepaalt namelijk dat de rechthebbende exclusief mag bepalen wie onder welke voorwaarden gebruik mag maken van zijn werk. De auteursrechtelijk relevante handelingen zijn “openbaarmaking” (publicatie of distributie, in het geval van software) en “verveelvoudiging” (kopie of reproductie, in het geval van software). Die handelingen worden geregeld in de licenties: zowel in proprietary licenties als in open source licenties. Niet voor niets staan sommige open source licenties bekend als “copyleft” (als woordspeling op “copyright”).

Zo staat er vaak in proprietary software licenties dat de software niet gekopieerd mag worden, niet gedistribueerd mag worden, niet verkocht mag worden, et cetera. De vrijheid van de gebruiker wordt dus vaak aan banden gelegd.

Open source licenties geven gebruikers juist vaak veel vrijheden. De software mag vrij gebruikt worden, aangepast worden en gedistribueerd worden.

Regels van open source licenties

Open source licenties kennen echter wel geregeld strikte voorwaarden om deze vrijheden te beschermen. Zo kennen sommige licenties de verplichting dat de open source gegeven software (in broncodevorm) vrij verstrekt moet worden aan de ontvanger, onder dezelfde voorwaarden als de betreffende open source licenties. Andere licenties kennen juist de verplichting dat ook de eigen software, die is gebaseerd op de open source software, in broncodevorm onder de betreffende open source licentie moet worden verstrekt. Weer andere licenties staan het gebruik juist helemaal vrij: of je de software nu in eigen, proprietary software, opneemt of niet – je mag het gewoon vrij gebruiken, zonder enige verplichting.

Soorten open source licenties

Als softwarebouwer – maar ook als afnemer – doe je er dus goed aan om goed in de gaten te houden of er open source software in de ontwikkelde software wordt gebruikt, en zo ja, welke open source licentie daarop van toepassing is.

Gemakshalve kan dan een onderscheid worden gemaakt in drie vormen van open source licenties:

  • Copyleft licenties
  • Beperkte copyleft licenties; en
  • Non-copyleft licenties

In de volgende blogs zal ik aandacht besteden aan de kenmerken van deze soorten licenties.

Schending van open source licentie is een inbreuk op auteursrecht

Schendt een partij de open source licentie, door bijvoorbeeld de broncode niet te verstrekken terwijl dat wel verplicht is gesteld, dan is er sprake van een auteursrechtinbreuk. Dit ‘plagiaat‘ is een vorm van onrechtmatige daad.

Het is dan goed mogelijk dat er in zijn geheel geen gebruik mag worden gemaakt van de open source software. Met alle gevolgen van dien. Immers: aan de voorwaarden voor toestemming voor gebruik is niet voldaan. Overigens kan mogelijk ook een beroep op wanprestatie worden gedaan wegens niet-naleven van de afspraken.

In het geval van inbreuk kan de auteursrechthebbende optreden. Dit is veelal de organisatie die de open source software ter beschikking stelt, of een (zelfstandig) programmeur. Deze partij kan zijn auteursrecht handhaven door bijvoorbeeld te sommeren de inbreuk te staken en gestaakt te houden en om schadevergoeding te betalen. Wat de schade is bij gratis open source software is natuurlijk lastig vast te stellen. Het is echter ook mogelijk om afdracht van de genoten winst te vorderen. En daarnaast kunnen alle redelijke en evenredige gemaakte advocaatkosten worden verhaald. E.e.a. kan dus zowel financiële als operatieve nadelige consequenties hebben. Uiteraard hoeft er niet altijd sprake te zijn van een inbreuk (zeker in het geval van software gelden er specifieke – wettelijke – uitzonderingen).

Daarnaast kan uiteraard ook de afnemer van de open source software de leverancier aanspreken op niet-naleving van de open source licentievoorwaarden. Dat zal echter niet op grond van het auteursrecht zijn, maar eerder op grond van het contract (wanprestatie) of onrechtmatige daad.

Bewust van de risico’s

Kortom: wees je bewust van gebruik van open source software, en welke consequenties (niet-)naleving kan betekenen. Dit betekent overigens niet dat open source ‘gevaarlijker’ is dan ‘closed source’ software. Ook in geval van closed source software dient men bewust te zijn van de licentievoorwaarden. Ook in geval van closed source software kan een schending van de afspraken auteursrechtinbreuk opleveren. Softwarebouwers doen er in ieder geval goed aan om procedures in te bouwen die de risico’s op inbreuken voorkomen en beperken. Softwareafnemers doen er goed aan in kaart te (laten) brengen welke licenties van toepassing zijn op de software die zij geleverd krijgen – en of zij daarop wel de rechten krijgen die zij menen te verkrijgen.

 

Gerelateerde berichten