Blog

De vrije advocaatkeuze: Hoe en wat?

Veel ondernemingen hebben een rechtsbijstandverzekering om beschermd te zijn tegen de – vaak hoge kosten – van een gerechtelijke procedure. De rechtsbijstandverzekeraar heeft juristen in dienst die zich bezighouden met het oplossen van juridische geschillen van verzekerden. In sommige gevallen is de verzekerde echter niet tevreden over de werkwijze van de jurist, of is een advocaat vereist.

Het is daarom voor de verzekerde goed om te weten dat in een gerechtelijke of administratieve procedure – op kosten van de verzekeraar – een externe jurist of advocaat kan worden ingeschakeld. Dit wordt de “vrije advocaatkeuze” genoemd. Rechtsbijstandverzekeraars zijn verplicht om de optie tot de vrije advocaatkeuze in de polis op te nemen.

Er is echter vaak een discussie tussen advocaten en de rechtsbijstandverzekeraar over wanneer gebruik mag worden gemaakt van de vrije advocaatkeuze. Gelukkig hebben een aantal gerechtelijke uitspraken hier enige duidelijkheid in gebracht.

Uitspraken van het Europees Hof

De eerste zaak

De afgelopen jaren zijn er twee belangrijke arresten gewezen door het Hof van Justitie van de Europese Unie (HvJ) betreffende de vrije advocaatkeuze.

De eerste zaak dateert van 7 november 2013 en betrof een geschil tussen een rechtsbijstandverzekeraar en een verzekerde. In de rechtsbijstandverzekeringovereenkomst is bedongen dat zaken in beginsel worden behandeld door de eigen medewerkers van de verzekeraar. Alleen als een zaak op grond van de overeenkomst of naar de mening van de verzekeraar aan een externe rechtshulpverlener moet worden uitbesteed, heeft de verzekerde het recht om naar eigen keuze een externe jurist of advocaat aan te wijzen.

De verzekerde wil in deze zaak een eigen gekozen advocaat aanwijzen, maar naar de mening van de verzekeraar is dit niet nodig.

Het HvJ overweegt dat “ de vrije advocaatkeuze van de verzekeringnemer niet kan worden beperkt tot de situaties waarin de verzekeraar besluit dat een externe rechtsbijstandverlener in de arm moet worden genomen”. Met andere woorden: een verzekeraar mag niet bedingen dat de kosten van rechtsbijstand van een door de verzekerde vrij gekozen advocaat alleen worden vergoed als de verzekeraar van mening is dat de behandeling van de zaak aan een externe jurist moet worden uitbesteed.

Verder besliste het HvJ ook dat het recht op vrije advocaatkeuze ook geldt ten aanzien van gerechtelijke procedures waarin geen sprake is van verplichte procesvertegenwoordiging. Dit is bijvoorbeeld het geval in kantonzaken.

Als sprake is van een gerechtelijke of administratieve procedure mag de verzekerde dus altijd zelf zijn rechtshulpverlener kiezen, zoals een externe jurist of advocaat.

De tweede zaak

rechtDe tweede zaak dateert van 7 april 2016 en betrof wederom een geschil tussen rechtsbijstandverzekeraar en een verzekerde. Het ging hier echter niet om een gerechtelijke procedure, maar om een procedure bij het UWV. De werkgever van de verzekerde had het UWV verzocht om toestemming tot beëindiging van de arbeidsovereenkomst met verzekerde vanwege bedrijfseconomische redenen. Verzekerde wilde zich in deze procedure laten bijstaan door een externe advocaat. De verzekeraar was echter van mening dat een procedure bij het UWV geen gerechtelijke of administratieve procedure was. De verzekerde had dus volgens de verzekeraar geen recht op een externe advocaat.

Het HvJ oordeelde dat de verzekerde ook recht heeft op een vrije advocaatkeuze bij ontslagprocedures bij het UWV en bij bezwaarprocedures in het bestuursrecht. De verzekerde kon dus ook in deze procedure gebruik maken van de vrije advocaatkeuze.

Wanneer?

De vraag is natuurlijk wannéér in de procedure een advocaat door de verzekerde mag worden ingesteld. Is dit bijvoorbeeld pas wanneer een wederpartij dient te worden gedagvaard? Of is dit al in het voortraject wanneer bijvoorbeeld een sommatiebrief dient te worden gestuurd?

Het is wettelijk zo geregeld dat het moment van inschakelen van een advocaat ter beoordeling staat van de rechtsbijstandverzekeraar. Hetzelfde geldt voor de noodzaak om al dan niet een procedure te voeren. Het is goed denkbaar dat de verzekeraar en de verzekerde over het moment van inschakelen van de advocaat en de noodzaak tot het voeren van een procedure van mening verschillen. Voor zulke geschillen dient de rechtsbijstandverzekeraar te beschikken over een procedure voor behandeling van klachten. Deze procedure is vermeld in de polisvoorwaarden.

In de meeste gevallen zal zo een klachtenprocedure er als volgt uitzien. Eerst dient een interne klachtenprocedure bij de verzekeraar te worden gevolgd. Is de door de verzekeraar geboden oplossing voor de verzekerde (nog steeds) onbevredigend, dan kan het (externe) Klachteninstituut Financiële Dienstverlening (Kifid) worden ingeschakeld.

Conclusie

Het is voor ondernemingen met een rechtsbijstandverzekering in elk geval goed om te weten dat zij het recht hebben op een vrije advocaatkeuze in een gerechtelijke (of administratieve) procedure. Schakel echter nooit zelf een externe advocaat of jurist in, maar doe dit altijd met toestemming van de verzekeraar. De kosten worden anders niet door de verzekeraar vergoed.

Gerelateerde berichten