Gratis eerste inschatting           Specialist internet en recht          Vaste prijzen

De vrijheid van meningsuiting op internet: waar ligt de grens?


Vaak krijgen wij de vraag waar de grens ligt tussen de vrijheid van meningsuiting en een onrechtmatige publicatie (op het internet). Regelmatig worden er in blogs of op social media berichten geplaatst waar een persoon of onderneming niet blij mee is. De vraag is dan of dit bericht valt onder de vrijheid van meningsuiting of dat het bericht onrechtmatig is. In deze blog zal ik aangeven waar de grens ligt, hoe moet worden beoordeeld of deze grens is overschreden en hoe kan worden opgetreden tegen een onrechtmatige publicatie.

Vrijheid van meningsuiting

De vrijheid van meningsuiting is een grondrecht dat is beschermd in de Grondwet en een aantal Europese en internationale verdragen.
Op grond van dit recht is iedereen vrij om zijn of haar mening te ventileren over een bepaald onderwerp. De vrijheid van meningsuiting is echter niet onbegrensd. Een bewering mag bijvoorbeeld niet aanzetten tot haat (“haatzaaien”) of racistisch of discriminerend zijn. Daarnaast zijn beledigende, smadelijke en lasterlijke beweringen niet toegestaan. Omdat wij over deze laatste categorie de meeste vragen krijgen, zal hieronder verder worden ingegaan op de grens tussen de vrijheid van meningsuiting en belediging, smaad en laster.

Belediging, smaad en laster

Belediging, smaad en laster zijn strafbare feiten, maar kunnen ook kwalificeren als onrechtmatige daad. Dit heeft tot gevolg dat er aangifte bij de politie van kan worden gedaan, en dat er ook een civielrechtelijke procedure kan worden gestart waarin schadevergoeding wordt gevorderd. Het onderscheid tussen belediging en smaad is vaak lastig. Belediging is een negatieve bewering over een persoon of onderneming. Indien deze bewering de eer en goede naam van diegene aantast, dan is sprake van smaad. Als de bewering een leugen is, dan is sprake van laster.

De grens?

Tot zover de definities, maar waar ligt nu precies de grens?

Het recht op vrijheid van meningsuiting vindt zijn begrenzing in het geval daarmee iemands eer en goede naam op onrechtmatige wijze wordt aangetast.

Of dit het geval is, is afhankelijk van de omstandigheden van het specifieke geval. Dit schept nog niet erg veel duidelijkheid. Gelukkig zijn in de rechtspraak een aantal specifieke gezichtspunten genoemd op basis waarvan dient te worden beoordeeld of een bewering valt onder de vrijheid van meningsuiting, of dat deze onrechtmatig is.

  • De aard van de uitlatingen waarin een verdenking of aantijging besloten ligt;

Hierbij dient onder meer te worden gekeken of de uitlatingen onnodig grievend of kwetsend zijn. Ook kan worden meegenomen of de uitlatingen smadelijk of lasterlijk zijn.

  • De redelijkerwijs te verwachten gevolgen voor degene jegens wie die verdenking wordt geuit of de aantijging wordt gedaan;

Bij dit gezichtspunt is van belang hoe groot de gevolgen zijn voor de persoon of onderneming over wie de bewering wordt gedaan. Hierbij kan onder meer worden gekeken naar hoe makkelijk de publicatie vindbaar is.

  • De ernst van de misstand welke de uitlatingen aan de kaak willen stellen;

Hierbij is van belang hoe ernstig de misstand is waarop de uitlating ziet. Als de misstand erg is, is het sneller gerechtvaardigd om hierover kritisch te schrijven. Maar als de bewering bijvoorbeeld helemaal niet waar is, dan is er helemaal geen misstand.

  • De mate waarin de verdenkingen ten tijde van de uitlatingen steun vonden in het beschikbare feitenmateriaal;

Was de uitlating gerechtvaardigd op grond van de beschikbare feiten? Ondersteunen de feiten de bewering, of is de bewering nergens op gebaseerd?

  • De inkleding van de verdenkingen;

Wordt de bewering gepresenteerd als een feit? Of wordt enige nuance aangebracht?

  • De aard van het medium waarin de uitlatingen zijn gedaan; en

Deze blog heeft als onderwerp “beweringen op het internet”. Het internet is een wereldwijd medium en is publiekelijk toegankelijk. Ook hier is weer van belang of de publicatie makkelijk te vinden is.

  • Het gedrag en de positie van de benadeelde.

Hierbij kan onder meer worden gekeken of de benadeelde de website op de hoogte heeft gesteld van de onrechtmatigheid van de publicatie. Ook kan van belang zijn hoeveel en welk soort schade de benadeelde lijdt door de publicatie.

Wat kun je doen? Tegen wie kun je optreden?

Is op grond van bovenstaande gezichtspunten sprake van een onrechtmatige bewering, dan kun je hiertegen optreden. Op internet gaan personen veelal schuil achter een pseudoniem. Dat is problematisch, omdat je iemands contactgegevens nodig hebt om hem aansprakelijk te stellen. Hiervoor bestaat een oplossing.

De Hoge Raad heeft in de zaak Lycos / Pessers uit 2005 een vierstappentoets ontwikkeld aan de hand waarvan kan worden bepaald of een website contactgegevens van een gebruiker moet verstrekken. De Hoge Raad oordeelde namelijk dat een weigering van verstrekking van de contactgegevens in strijd is met de zorgvuldigheid van de website jegens de benadeelde, indien zich de volgende omstandigheden voordoen:

  1. De mogelijkheid dat de informatie, op zichzelf beschouwd, jegens de benadeelde onrechtmatig en schadelijk is, is voldoende aannemelijk;
  2. De benadeelde heeft een reëel belang bij de verkrijging van de contactgegevens;
  3. Aannemelijk is dat er in het concrete geval geen minder ingrijpende mogelijkheid bestaat om de contactgegevens te achterhalen; en
  4. Afweging van de betrokken belangen van de benadeelde en de websitehouder (voor zover kenbaar) brengt mee dat het belang van de derde behoort te prevaleren.

Is aan deze vier stappen voldaan, dan is de website gehouden om de contactgegevens van de betreffende gebruiker aan de benadeelde te verstrekken.

Naast het feit dat degene die het bericht publiceert aansprakelijk is, kan ook de website waarop de bewering is geplaatst aansprakelijk zijn. De website kan aansprakelijk worden gehouden als de beheerder weet of behoorde te weten dat de bewering onrechtmatig is, en de beheerder vervolgens geen actie heeft ondernomen.

Conclusie

Hopelijk is het na het lezen van deze blog duidelijker waar de grens tussen de vrijheid van meningsuiting en een onrechtmatige publicatie ligt. Is een bewering onrechtmatig, dan zijn er verschillende mogelijkheden om hiertegen op te treden. Je kunt de websitehouder aanspreken, of de websitehouder vragen om de contactgegevens van de plaatser van het bericht af te geven.

Nick Vrugt
Volg mij op

Nick Vrugt

IT-Jurist at LAWFOX
Nick Vrugt (1991) is IT-Jurist bij LAWFOX. Hij is gespecialiseerd in IT-recht, het auteursrecht, het contractenrecht en het internationaal privaatrecht. Naast juridische werkzaamheden schrijft Nick regelmatig blogs voor op de website van LAWFOX.
Nick Vrugt
Volg mij op

Werkwijze


LAWFOX is transparant, flexibel en snel. Weten hoe? Kijk verder bij klantinformatie